Over maatregelen, lockdowns en waarom gras groener is in Zweden

Vorige week gingen we wandelen met onze twee jongste dochters. We liepen een route die ons langs een weiland bracht met twee paarden. Maxim en Lotte, hoorden we van de boer die op een grote trekker een kuub drinkwater kwam aanrijden. Het water zat in een oversized jerrycan. Na parkeren trok de boer de stop eruit en liet het water in de drinkbak lopen. Mijn dochters mochten Maxim en Lotte een oude boterham voeren.

Halverwege zei de boer: let op, het gaat zo overstromen. Ik heb wat te veel water meegenomen. Hij had verwacht meer te morsen over het pad naar het weiland. En inderdaad, er liep een paar honderd liter over de rand. Wat Maxim en Lotte wel de mogelijkheid bood alvast een slokje te drinken zonder te hoeven wachten tot de jerrycan weg was.

Ik schrijf wel eens draadjes op Twitter over deze pandemie. Recent eentje die de plannen van Herstel-NL besprak.

En één die vertelde over de drastische koerswijziging van Zweden in de bestrijding van de pandemie.

Dan krijg je wel eens reacties. Op beide draadjes best veel. Ook van mensen die het totaal niet met me eens zijn. Als het gaat om de Nederlandse aanpak dan is het overkoepelende thema dat die onterecht zwaar is.
Sommigen vinden dat Zweden bewijst dat je al die zware maatregelen niet nodig hebt. Waarbij ze voor het gemak voorbij gaan aan het feit dat Zweden zelf het daar niet mee eens is. Bestaat er zoiets als “countrysplaining”?
En nu Zweden afvalt, wordt naadloos geschakeld naar Madrid of Texas. De wereld is vol van voorbeelden van plaatsen waar op wonderbaarlijke wijze de besmettingen vanzelf gingen dalen. En als je dan gaat kijken is er vrijwel altijd een logische verklaring te vinden. En ja, heel soms gebeurt het ook dat het echt vanzelf verbeterd. Maar tegenover dat ene voorbeeld staan er honderden gebieden en tientallen landen waarbij dezelfde wetmatigheid geldt:

1. Besmettingscijfers lopen op. Politiek bezweert dat het nog niet erg is.
2. Besmettingscijfers lopen verder op. Er worden maatregelen getroffen die noodzakelijk zijn om verspreiding te stabiliseren en daarna terug te dringen.
3. Besmettingscijfers stabiliseren en beginnen terug te lopen. Roep om versoepelingen zwelt aan.
4. Besmettingscijfers dalen verder. Politiek voert versoepelingen door.
5. Besmettingscijfers stabiliseren. Bevolking blijft roepen. Politiek blijft versoepelen.
6. Ga terug naar 1.

Ieder land, en soms zelfs regio, zit in zijn eigen fase. Allemaal kiezen ze op een ander moment om over te gaan naar een volgende fase. Tussen landen zijn er grote verschillen in de genomen maatregelen, maar grosso modo is dit de werkwijze. Of je nu praat over ZeroCovid landen als Nieuw Zeeland en Australië, die heel vroeg overstappen van fase 1 naar 2, en heel duidelijke regels hebben over wanneer je van fase 2 naar 3 gaat. Waardoor uiteindelijk fase 1 t/m 4 in een weekje of 2 worden doorlopen en je daarna een paar maanden in fase 5 blijft handen voor je teruggaat naar start.

Daarentegen blijven wij in fase 1 hangen tot we de 10k besmettingen per dag raken. Vervolgens moeten we in meerdere persco’s om de twee weken ingrijpen omdat blijkt dat we eerder te voorzichtig waren, of vanwege politieke redenen bepaalde sleutelmaatregelen niet wilden nemen. Dan duurt het weken voor we overgaan van fase 2 naar fase 3. En omdat we al vrij vroeg beginnen te versoepelen blijven we daar nu al maanden hangen. Na een heel korte periode van stabilisatie konden we al weer opnieuw beginnen in fase 1.

Waarbij het ergste is dat we niet door hebben dat we als kikkers in een plan levend worden gekookt. Een jaar na de eerste uitbraak is het aantal besmettingen al meer dan ene half jaar duizenden per dag. Na iedere golf blijven we op een hoger aantal zieken en dagelijkse doden hangen voor we opnieuw beginnen te stijgen.

Maar goed, je kunt het altijd slechter treffen. In Brazilië weigert Bolsenaro categorisch uit fase 1 te komen. Waardoor de cijfers vrolijk door blijven stijgen en er daar duizenden mensen per dag komen te overlijden.

Maar ook de effectiviteit van de maatregelen verschilt per land. Daar hebben de kritische denkers gelijk in. Er zijn zeker landen waar relatief minder zware en langdurige maatregelen getroffen worden. Vaak is het een “kunstmatig” verschil, omdat ieder land zijn eigen afweging maakt over welke gevolgen acceptabel zijn.

Het is waar dat Zweden lange tijd ingrijpende maatregelen heeft kunnen afhouden. Maar dat kwam met een prijs. Zweden heeft 1.310 doden per 1mln inwoners te betreuren, in totaal 13.402 mensen. Ongeveer 10x meer sterfgevallen per miljoen inwoners dan buurlanden Noorwegen (123 per mln, 656 sterfgevallen in totaal) en Finland (148 per mln, 817 sterfgevallen in totaal). Dat is een groot verschil. Waarbij je niet enerzijds kan beweren dat Zweden laat zien dat het ook zonder maatregelen kan, en anderzijds zeggen dat het ontbreken van maatregelen nooit de reden kan zijn voor dit verschil. Bot gezegd: heb dan gewoon het lef om te zeggen dat je dit een aanvaardbare nevenschade vindt. Want dat is waar het op neerkomt. En je kunt veel zeggen van mensen als Marianne Zwagerman, Barbara Baarsma, Robin Fransman, en al die anderen, maar ze hebben in ieder geval het fatsoen om de redenatie af te maken en de consequenties van hun ideeën te onderkennen. Al blijft het een onderwerp waar ze niet graag concreet over worden natuurlijk.

Al deze mensen, en velen met hen, vinden, om een variëteit aan redenen, dat de pogingen van de Nederlandse regering om de Corona pandemie te bedwingen buitensporig en/of misdadig zijn en we onze vrijheid en/of grondrechten opofferen aan iets wat in ieder geval niet zo erg is als beweerd wordt.

Ik zou die stelling kunnen waarderen, het is iets wat mij ook bezig houdt. Hoe lang wordt mijn recht om me in vrijheid over straat te bewegen wanneer ik dat wil ingeruild voor maatregelen die meer zetelwinst opleveren?

Maar in de praktijk blijkt het verlangen naar vrijheid neer te komen op “de restaurants / winkels / café’s / musea zijn open”. Brood en spelen. Meer niet.

Van alle reacties is er exact helemaal niemand die een probleem heeft uitgesproken met het feit dat je in Zweden sinds kort verplicht bent om je te laten testen als je vanuit BCO wordt gebeld. En dat je de wet overtreedt als je daar geen gehoor aan geeft. En dat je maximaal een half jaar de gevangenis in kunt vliegen als je in deze situatie iemand anders zou besmetten.

Er is niemand die zijn afschuw heeft uitgesproken over de drastische inperking van recht op belijden van godsdienst, debatteren en/of demonstreren voor een half jaar tot maximaal 8 mensen. Het sluiten van de grenzen voor iedereen van buiten de EU voor 2,5 maand.

Er zijn legio mensen die gereageerd hebben met “zie je wel: hun winkels/musea/restaurants zijn open! Meer vrijheid!!!”. Een enkeling had het nog over mondkapjes, maar voor de meesten was dat zo 2020.

Maar niemand die de “echte” vrijheid miste die daarvoor werd ingeruild. En ik denk dat dit voor het overgrote meerderheid van de bevolking ook zo is. Tuurlijk zal er gebitcht worden maar blijkbaar vinden we het belangrijker om gewoon te kunnen winkelen, al is het met min 10m2 lege ruimte om je heen. We willen gewoon uit eten. Ook als we moeten opdelen in groepjes van 4. En ach, als je dan een kaartje kunt krijgen voor een pretpark is het lekker rustig.

Het gras van de buren is groener omdat de overheid daar de overgrote meerderheid, wappie of niet, duidelijke handvatten en richtlijnen geeft om zich aan vast te houden. Ja, er zijn maatregelen. Maar vaak kunnen ze ook lichter worden uitgevoerd omdat ze beter worden nageleefd. En omdat ze beter worden afgedwongen. Want hoewel een behoorlijk deel van onze bevolking vindt dat onze straffen veel te zwaar zijn, is een boete van 95 euro nu niet bepaald indrukwekkend te noemen in vergelijking met andere landen. En laten we wel wezen, hoe veel moet je te hard rijden om een boete van 95,- te krijgen? 6,5km/u ofzo? Welk signaal geef je dan eigenlijk af?

Hoe belangrijk vindt de overheid de bestrijding van een besmettelijke, dodelijke ziekte onder de bevolking eigenlijk? Je kunt discussiëren over of het nu 0,23 of 0,7% van de besmettingen is (spoiler: het is 0,7%), maar het zijn gewoon inmiddels ruim 16.000 mensenlevens.
Hoe belangrijk vind je (volgens Engels onderzoek) 10-15% van de mensen die na besmetting langdurig ziek wordt? Dat zouden in NL nu al ruim meer dan 100.000 mensen zijn. Die weken of zelfs vele maanden zijn uitgeschakeld. Die permanente gezondheidsschade oplopen? Als je enkel mini-boetetjes uit deelt terwijl je preekt over “eigen verantwoordelijkheid”. Maar vergeet dat het de verantwoordelijkheid is van de overheid om dit te reguleren. Als zelfs Zweden tot die conclusie komt, mogen we dan op zijn minst de discussie voeren of een testplicht als je een BCO oproep krijgt, en een quarantaineplicht als je positief getest bent niet gewoon redelijk is om te vragen. Om maar wat logische stappen te benoemen uit de Zweedse maatregelen.

We zwerven alweer een tijdje rond de 7-8.000 besmettingen per dag. Tegelijkertijd bleek begin maart dat slechts de helft van de mensen met klachten zich laat testen. En ook ongeveer de helft van de respondenten in het RIVM gedragsonderzoek blijft thuis met klachten. Maar eind vorig jaar werd ook bekend dat 20% van de positief geteste mensen zich niet aan de quarantaineregels houdt.

Met dat soort getallen is het aantal dagelijkse besmettingen mogelijk ver boven de 10.000. En erger nog, morgen zijn er bijna 2.000 mensen die weten dat ze besmet zijn, of wachten op de uitslag van een test, op pad. Zonder enige vorm van sanctie als ze anderen besmetten. Die misschien tot die 0,7% behoren die wel sterven. Of die 10-15% die weken of maanden uitgeschakeld is.

En het ironische is: de maatregelen die worden afgekondigd moeten zo zwaar zijn dat ze compenseren voor die 2.000 mensen. Want anders werkt het niet. En dus zijn ze 25% zwaarder dan wanneer iedereen die ziek is simpelweg thuis blijft. De weigeraars maken het voor iedereen substantieel zwaarder.

Mogen we dan alsjeblieft de discussie voeren of dit gerechtvaardigd is? Dat heel Nederland ‘s avonds thuis moet blijven zodat mensen willens en wetens anderen kunnen gaan lopen besmetten? Als we dan toch moeten praten over vrijheid, dan wil ik die discussie graag hebben. Want ik vind dat je als overheid toch op zijn minst ondertussen moet gaan kijken naar het verantwoordelijk houden van mensen voor hun daden voordat je het recht op vrije beweging voor onbepaalde tijd inperkt. Iets met proportionaliteit enzo.

En ik vraag me ook af hoe vaak we nog dat rondje draaien voor we door hebben dat we ook anders zouden kunnen reageren. Voortschrijdend inzicht. Dat je na drie golven straks weer hetzelfde kunt doen bij de vierde, maar misschien moeten we toch eens iets anders gaan proberen. De knoppen waar we aan kunnen draaien zijn bekend. Misschien wordt het tijd om eens te gaan kijken naar hoe de landen die de dagelijkse gevolgen geminimaliseerd hebben ze hebben afgesteld. Gewoon, om eens niet eigenwijs te doen.

Mijn stelling: wij gaan nooit uit de Corona crisis komen als we niet gaan eisen dat iedereen zich aan de zelfde maatregelen houdt. En bijkomend voordeel: als iedereen zich aan de maatregelen houdt, dan hoeven die maatregelen, paradoxaal genoeg, ook een stuk minder zwaar te zijn om hetzelfde effect te hebben. Net zoals de boer minder water mee hoeft te nemen voor Lotte en Maxim als de weg ernaar toe wat minder drassig en hobbelig is.

Want daarom is het gras bij de buren groener: zij verzorgen het netjes. Daar lopen een stuk minder mensen met hun lompe baggerpoten dwars door het grasveldje heen te stampen omdat ze toch zeker zelf wel weten waar ze lopen. Om vervolgens zich om te draaien en te klagen dat het grasveld er zo belabberd bijligt. Maar wee je gebeente als er iemand een bordje bij het gras zet met “verboden op het gras te lopen”. Dan ben je ineens voorstander van een dictatuur.

Gras wordt groener als je het zorg en aandacht geeft. Als je het met rust laat. Als je je aan het bordje “verboden te betreden” houdt wat erbij staat. Dus blijf met je lompe poten op het pad. Kunnen we daarna allemaal van het mooie gras genieten.

Btw: ben je ooit in de buurt, Maxim en Lotte zijn schitterende paarden. Loop bij de Duiventil in Liempde het pad verder af richting het weiland en ze staan aan je linkerhand. Kijk wel uit: het hek staat onder stroom.

Gepubliceerd door Martijn de Riet

Meer stukken van Martijn lezen? Kijk dan hier.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *